MyTotem

Archive for the ‘Verhalen in de klas’ Category

De lange autoreis naar Zuid-Frankrijk veraangenamen we graag met het luisteren naar audioboeken. Een van die boeken was de klassieker “De kinderkaravaan” van An Rutgers van der Loeff (1949). Een prachtig verhaal, “maar toch niet waar gebeurd”, zo meldt Trouw deze week. Het boek is decennialang verkocht als waargebeurd, maar uit recent onderzoek van journalist Imco Lanting blijkt dat de weeskinderen niet alléén door de Amerikaanse wildernis waren getrokken maar onder begeleiding van volwassenen waren. Historische fictie dus. De uitgever betoont spijt en begrijpt niet hoe dit heeft kunnen gebeuren. Nog zo een voorbeeld uit de NRC van afgelopen weekend. Geert Mak volgde in 2010 drie maanden lang nauwgezet John Steinbeck’s voetsporen door de VS zoals beschreven in Steinbecks boek “Travels with Charley” (1960). Mak ontdekt dat Steinbeck “nog veel meer uit zijn duim gezogen had dan ik al dacht.” Zo ontdekt Mak dat Steinbeck vertelt over overnachtingen in steden waar Steinbeck in volle vaart doorheen reed en gesprekken beschreef die hij nooit heeft gevoerd. Mak: “Als journalist vind ik dat zoiets niet kan.”

De auteurs van de beide boeken staan bekend als fictie schrijvers. Hun uitgevers hebben ongetwijfeld bijgedragen aan dit nu vermaledijde ‘echtheidslabel’. Een heel verrassende uitkomst is het dan ook niet. En van een ontdekking is ook al moeilijk te spreken want in de VS was al jarenlang bekend dat beide verhalen voor een groot deel verzonnen waren. Het opvallendste aan deze voorbeelden is die verwoede speurtocht naar het echte verhaal, naar de waarheid. En dat aan de hand van slechts één vraag: is het een historisch feit of is het ‘maar’ fictie.

Het verleden wordt wel eens vergeleken met een ver land, waar je bij elk bezoek weer nieuwe dingen zult ontdekken, maar nooit het totaalbeeld ziet. Historische verhalen bieden, vaak op basis van een paar feiten, een beeld van de wijze waarop iets gebeurd zou kunnen zijn. Die feiten zijn soms al zo wonderlijk dat het de interesse wekt. Zo is een kinderkaravaan door de wildernis, of het nu met of zonder volwassenen is, op zichzelf al een onvoorstelbare gebeurtenis vanuit ons comfortabele leven gezien.

Feit en fictie gaan hand in hand in een goed verhaal, doorspekt met subjectieve beschrijvingen en observaties. Ook ik vind dat je zo accuraat en eerlijk mogelijk verslag moet doen van feiten, maar met het besef dat het onmogelijk is het verleden echt te leren kennen en de keuzes van onze voorouders echt te begrijpen, dank ik al de schrijvers van historische fictie die zo levendig en geloofwaardig hun interpretatie van de waarheid hebben opgetekend. En op de herhaaldelijke vraag van onze jongste bij het luisteren naar “De Kinderkaravaan” of het echt was gebeurd, antwoordden wij steevast: “Zo ongeveer.”

Emke Teitsma
Verhalenmakelaar

(Gastblogger Sipko Veeneman)
Het oudste echte geschiedenisboek is Historiën van Herodotus. Het is geschreven in de 5e eeuw voor Christus. Herodotus wilde weten waarom de Grieken en de Perzen met elkaar in oorlog waren gekomen. Eén van de verdiensten van Herodotus is dat hij zich probeert los te maken van mythische verklaringen en echt op zoek gaat naar feiten, om op basis daarvan oorzaken en gevolgen te onderscheiden. Anders dan hedendaagse historici baseerde Herodotus zich vooral op mondelinge bronnen; oral history dus. Hij reisde daarvoor de hele toenmalig bekende wereld rond en verzamelde talloze verhalen. Behalve Griekenland, bezocht hij Klein-Azië, Egypte, Noord-Afrika, delen van het Midden-Oosten, het huidige Oekraïne en de Krim en delen van West-Europa. Helaas had hij nog niet de beschikking over de mogelijkheden die MyTotem biedt, want wat zou het fantastisch zijn als we de verhalen van zijn informanten op locatie konden beluisteren.

Eén van de meest bizarre verhalen gaat over de opstand van de Babyloniërs tegen de Perzische koning Darius. Babylon was in 538 veroverd door de Perzische koning Cyrus. Toen deze stierf ontstond er een machtstrijd aan het Perzische hof. Darius won deze uiteindelijk, maar in de tussentijd hadden de Babyloniërs hun kans gegrepen en waren in opstand gekomen. Uiteraard legde Darius zich hier niet bij neer en belegerde met een grote legermacht de 300.000 inwoners tellende stad. Om te voorkomen dat de voedselvoorraad in de stad slonk besloten de Babyloniërs tot een wel zeer heftige maatregel. In ieder gezin mocht slechts één vrouw in leven blijven (om voor het eten te zorgen) en alle anderen werden samengedreven en gewurgd.

De Poolse journalist Kapusinski stelt zich deze gang van zaken voor in zijn boek Reizen met Herodotus (2005). Wie had er zo beslist? vraagt hij zich af. Was er misschien een comité ter verdediging van Babylon? Protesteerden er misschien ook mannen? Moesten de mannen hun eigen vrouwen wurgen? En hoe maakte ze de keuze voor die ene vrouw die wel mocht overleven? Allemaal vragen die onderbelicht blijven bij Herodotus, maar wel de verbeelding beroeren. In de brugklas waar ik dit verhaal in uitgebreidere vorm graag vertel zijn dan de leerlingen aan de beurt. Vooral de jongetjes vinden het leuk om te bedenken welke keuzes zij gemaakt zouden hebben. Met het oog op hun latere carrières leg ik hun fantasieën maar niet vast via de app van MyTotem.

Sipko Veeneman
Docent Geschiedenis
Christelijk Gymnasium Utrecht